Ян Чачот

 

Паэт-рамантык, филамат, фалькларыст, этнограф і драматург, адзін Адама Міцкевіча. Нарадзіўся 7 ліпеня 1796 года ў вёсцы Малюшычы ў сям'і беззямельнага шляхціца Тадэвуша Чачота і Клары Угасалицкой. Быў ахрышчаны ў прыхадской царкве, пры гэтым два разы - спачатку ўнияцким, а пазней каталіцкім святаром, які даў яму 2-ое імя Антоній.

Чачота, якія арандавалі там маёнтак, праз нейкі час перабраліся пад Баранавічы ў Репіхава Навамыский прыход (цяпер Ляхавіцкі раён), дзе яго бацька уладкаваўся кіраўнікам памешчыка да Тызенгаўзу.

Адсюль, сяк-так у 1809 годзе, Ян Чачот перабраўся ў павятовы горад Навагрудак, дзе ў 1809-1815 гадах навучаўся ў дамініканскай школе. Тут ён пасябраваў са сваім аднакласнікам Адамам Міцкевічам.

Восенню 1815 года Чачот выехаў у Вільню, дзе ў 1816 годзе паступіў на факультэт маральных і палітычных навук Віленскага інстытута, але з-за грашовых праблем правучыўся толькі год. Каб зарабіць на хлеб, спачатку ён меў маленькі заробак за паслугі адваката, а пазней уладкаваўся пісарам у Радзівілаўскую пракураторию. У кола яго абавязкаў ўваходзіла ўпарадкаванне і капіраванне спадчынных дакументаў. У сувязі з гэтым даводзілася выязджаць у Навагрудак, Мінск, Варшаву і іншыя гарады. Нягледзячы на ​​велізарную занятасць, працягваў наведваць вольным слухачом асобныя лекцыі Лялевеля і Ігната Даніловіча: вывучаў літаратуру, гісторыю, мовы і асабліва права, імкнучыся стаць адвакатам.

16 красавіка 1818 па радзе Адама Міцкевіча залічваецца ў Таварыства філаматаў. Дзе карыстаўся велізарнай павагай сяброў за радасныя песні і вершы, якія пісаў "на народным гаворцы" да ўсіх сходаў і вечарынак.

На паэтычнай турніры 21 снежня 1818 Ян Чачот прызнаны трэцім паэтам пасля Адама Міцкевіча і Тамаша Зана.

У 1919 годзе згодна з хроніцы Марціна Бельскага і Яна Длугаша Чачота напісаў лібрэта оперы "Малгажата з Зембатина". Адам Міцкевіч лічыў гэта лібрэта творчай поспехам аднаго, даваў вышэйшую адзнаку музычнасці вершам ў зыходных Арыях.

У 1820 году Чачот пачаў вучыць нямецкую мову, што, завяршылася перакладам некалькіх вершаў. Выступаў у якасці рэдактара і карэктара першага паэтычнага зборніка Адама Міцкевіча, калі той знаходзіўся ў Каўнасе. Клапатаў аб яго выданне ў Вільні.

У 1823 арганізаваў паэтычны клуб "Касталия", куды ўваходзілі будучы зборшчык і перакладчык літоўскіх песень Эмерык Станевіч, паэт і перакладчык Юльян Корсак і іншыя.

Па справе віленскіх згуртаванняў моладзі Чачот быў арыштаваны 10 кастрычніка 1823 г. i заключаны ў былым касцёле місіянераў, дзе яго пратрымалі да 22 кастрычніка 1824. Падчас арышту ўжо сабраў істотнае колькасць народных песень, якія ўвайшлі ў яго рукапісны зборнік "Песні і іншыя творы" .

Чачота абвінавацілі "ў чытанні на сходах філарэтаў і дзёрзкіх лаянак супраць вернасці да Расійскаму Сталіцы". Каб завесьці небяспека ад арыштаваных таварышаў, браў на допытах віну на сябе, за што сумесна з Тамаш Занам і Адамам Сузиным панёс самае грознае пакаранне - дзесяцігадовае выгнанне ў Расію. Па абвяшчэнні прысуду спачатку адбываў пакаранне ў крэпасці Кізіл. Адсюль яго ў траўні 1825 перавялі ў Уфу. У 1827 паступіў на муніцыпальную службу канциляристом ў бюро мясцовага губернатара.

У 1830 годзе здолеў пераехаць у Маскву. З 1831 па 1833 год працаваў у Цверы і Таржкоў. У Цверы захапіўся збіраннем мясцовых этнаграфічных і фальклорных матэрыялаў, якія высылаў ўласным аднаму і филамату, Іосіфу Кавалеўскаму ў Казань, куды той быў высланы. Гэтыя матэрыялы загінулі падчас паўстання 1863 года ў варшаўскай кватэры Кавалеўскага, які да гэтага часу вярнуўся ў Польшчу.

У 1833 Чачота дазволілі вярнуцца ў Беларусь, у мястэчка Лепель, дзе ён уладкоўваецца ў дырэкцыю Бярэзінскага канала. За нядрэнную службу атрымлівае чын губернскага сакратара. У Лепелі Ян Чачот заняўся зборам народных песень, якія пазней увайшлі ў яго зборнікі.

Выключна ў 1839 "васпан кіраўнік загадаць зрабіў ласку" адпусціць Яна Чачота дадому, у Навагрудак, і зняць з яго паліцэйскі нагляд. Па вяртанні Чачот пераязджае ў Класе, дзе ўладкоўваецца на пасаду бібліятэкара да графу Адаму Храптовічу. Тут ён няўдала спрабуе зацвердзіць у шляхецтве сваю галіна роду Чачотаў, таксама інтэнсіўна займаецца збіраннем і публікацыяй беларускага фальклору.

У надзеі паправіць здароўе вясной 1847 выехаў у Друскінінкай "на воды", дзе ў жніўні з ім здарыўся параліч. Вылячэнне не дало чаканага выніку, і 23 жніўня 1847-Ян Чачот памёр у прымыкае да Друскенінкаі вёсцы ротница, дзе быў пахаваны паблізу царквы. Праз 10 гадоў пасля пахавання яму быў пастаўлены манумент.

БИОГРАФИИ
Паэт Беларусі
Пісьменнік Беларусі
Пісьменнік Беларусі
Пісьменнік Беларусі
Пісьменнік Беларусі